Witamina A – rola, zapotrzebowanie, skutki niedoboru i przedawkowania

witamina a zapotrzebowanie

Witaminy to związki organiczne o różnorodnej budowie chemicznej, które występują powszechnie w żywności. Są one składnikami zarówno tej pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. Z uwagi na wspominane duże zróżnicowanie tej grupy składników odżywczych zarówno pod względem budowy chemicznej, jak i ich oddziaływania na organizm stosuje się podział na:

  • witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (witamina A, D, E, K) 
  • witaminy rozpuszczalne w wodzie (witamina C, tiamina, ryboflawina, niacyna, witamina B6, foliany, witamina B12,biotyna, kwas pantotenowy, cholina).

Witamina A – rola w organizmie

Witamina A należąca do grupy witamin rozpuszczających się w tłuszczach została odkryta jako jedna z pierwszych witamin, a mimo to nadal trwają badania nad jej funkcjami, które spełnia w organizmie. Przypisuje się jej3 podstawowe funkcje:

  • funkcje somatyczne, czyli ma decydujący wpływ na wzrost, rozwój i różnicowanie tkanki kostnej oraz nabłonkowej.
  • funkcje rozrodcze, czyli wpływa na rozwój łożyska i wzrost zarodka
  • funkcje procesu widzenia 

Witamina A magazynowana jest głównie w wątrobie, ale jej niewielkie ilości są odkładane także w tkance tłuszczowej, nerkach, jelicie cienkim, osoczu, płucach i nadnerczach. 80% dostarczonej do organizmu witaminy A jest wchłanianie – reszta jest wydalana w ciągu 1-2 dni od momentu spożycia jej źródła. 

Zapotrzebowanie na witaminę A

Zapotrzebowanie jest zależne od kilku czynników, a między innymi od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego. Wzrost zapotrzebowania na witaminę A jest także u osób z chorobami układu pokarmowego, podczas infekcji, podczas długotrwałego stresu a także gdy w diecie jest zbyt mała ilość tłuszczu, ponieważ witamina A wchłania się w obecności tego makroskładnika. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A u dorosłej kobiety wynosi 700 µg, a u mężczyzn– 900 µg.

Jakie są skutki niedoboru witaminy A

Niedobory omawianej witaminy mogą powodować poważne skutki zdrowotne dla organizmu. Niedobór witaminy A może być wynikiem zbyt niskiego spożycia tego składnika, ale także zaburzeń metabolicznych. Objawy można zauważyć nawet po kilku latach od momentu wyczerpania witaminy A w wątrobie, stąd stwierdzenie hipowitaminozy A jest dosyć trudne. Jako pierwsze objawy pojawia się suchość skóry, nieprawidłowe rogowacenie jej komórek oraz gęsia skórka. Zauważalne są także zmiany w błonach śluzowych oczu oraz ich suchość. Jeśli niedobór się utrzymuje dochodzi do utraty przejrzystości gałki ocznej, a wraz z tym pojawiają się zgrubienia o zabarwieniu białym, kremowym, żółty, pomarańczowym lub mlecznym, co nazywane jest plamkami Bitota. W tym samym czasie rozwija się kurza ślepota, a głębokie i długotrwałe niedobory prowadzą do utraty wzroku. 

Przedawkowanie witaminy A 

Witamina A jest często składową suplementów diety dostępnych na rynku i mimo, że mogą one być skutecznym uzupełnieniem składników w diecie to należy przyjmować je ostrożnie – zbyt duża ilość w diecie może mieć odwrotne działanie od zamierzonego.  

Główne objawy przedawkowania to ociężałość, wyłysienie, osłabienie mięśni, obrzmienie powiek, wytrzeszcz, utrata apetytu, zahamowanie wzrostu oraz dysfunkcje serca, nerek i ośrodkowego układu nerwowego. 

Źródła witaminy A

Witaminę znajdziemy zarówno w produktach pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego.  Główne źródła to :

  • tłuste mleko i jego przetwory (szczególnie masło i sery),
  • tłuszcze i oleje rybne, 
  • jaja, 
  • wątroba,
  • ryby takie jak śledź, tuńczyk, makrela, węgorz,
  • czerwone, pomarańczowe, żółte owoce i warzywa ,
  • zielone warzywa liściaste.

W Polsce obligatoryjnie wzbogacane są tłuszcze do smarowania pieczywa (z wyjątkiem tłuszczu mlecznego) stąd są one jednym z istotniejszych źródeł w diecie.

Maść z witaminą A – czy działa?

Maść z witaminą A to dosyć popularny i uniwersalny kosmetyk, który można nabyć na całym świecie. Maść ta jest bezpieczna i wskazana głównie dla osób u których pojawiło się miejscowo  przesuszenie skóry z towarzyszącym łuszczeniem się oraz podrażnieniem. Jej właściwości są wykorzystywane także w przypadku pękających kącików ust, suchych skórek wokół paznokci, rogowacenia ujść mieszków włosowych, rozjaśniania przebarwień oraz spłycania blizn, łagodzenia podrażnień po opalaniu i zabiegach dermatologicznych. 

Maść z witaminą A spełnia założone funkcje, ponieważ obecne w maści składniki wnikają w warstwę rogową naskórka, a także w niewielkim stopniu do skóry właściwej i tkanki podskórnej. Ich działanie między innymi przyspiesza odbudowę naskórka i wpływa na funkcje regulacyjne skóry, pobudza przebudowę włókiem i powstawanie nowych naczynek krwionośnych.  Maść ta cieszy się dobrą opinią wśród osób ją stosujących.  

Posłuchaj najnowszego podcastu

Odcinek z Tatianą Mindewicz-Puacz o tym jak z sukcesem wprowadzać zmiany w życiu.

Polecają Pomelo

Edyta Litwiniuk
Tatiana Mindewicz-Puacz
Aleksanra Glaza
Marta Sikora
Maciej Bodnar
Jakub Zawistowski
Anna Kozłowska
Previous
Next
zdjęcie diety

Redukcyjna

Bogata w owoce, warzywa, chude mięso i błonnik - polecana osobom, które chcą “z głową” zrzucić zbędne kilogramy, bez uczucia głodu.

Co znajdziesz w tej diecie:
WarzywaOwoceMięsoGluten
zdjęcie diety

Sport Protein

Zwiększona ilość pełnowartościowego białka - polecana dla sportowców i trenujących siłowo, ze zwiększonym zapotrzebowaniem na białko.

Co znajdziesz w tej diecie:
zdjęcie diety

Low Carb

Zawartość węglowodanów na poziomie 20% - polecana sportowcom, osobom, które nie mogą schudnąć, lub chcącym odpocząć od cukru.

Co znajdziesz w tej diecie:
zdjęcie diety

Wegetariańska

Bez mięsa i ryb - polecana wegetarianom, ale też osobom, które chcą przez jakiś czas odpocząć od jedzenia mięsa.

Co znajdziesz w tej diecie:
zdjęcie diety

Wegańska

Na bazie produktów roślinnych - dla osób, które wybrały wegański sposób odżywiania i chcących wzbogacić swoje menu o dużą dawkę warzyw.

Co znajdziesz w tej diecie:
zdjęcie diety

Zbilansowana

Zbilansowana pod kątem proporcji oraz wartości odżywczych - najlepsza dla osób, które chcą po prostu zdrowo się odżywiać.

Co znajdziesz w tej diecie:
WarzywaOwoceRyżMięso
zdjęcie diety

Sport Carbo

Zwiększona ilość węglowodanów i białka - dla entuzjastów sportów siłowo-wytrzymałościowych takich jak crossfit, fitness czy pływanie.

Co znajdziesz w tej diecie:
zdjęcie diety

Gluten & Lacto Free

Bezglutenowe i bezlaktozowe lub roślinne zamienniki zbóż, makaronów i nabiału - dla osób, które chcą wyeliminować gluten i laktozę.

Co znajdziesz w tej diecie:
zdjęcie diety

Dieta dla kobiet w ciąży

Różnorodna i zbilansowana dieta zapewniająca wszystkie niezbędne składniki odżywcze potrzebne w ciąży.

Co znajdziesz w tej diecie:
zdjęcie diety

Wege + Fish

Bez mięsa, ale za to z rybami - polecana wegetarianom, ale też osobom, które chcą przez jakiś czas odpocząć od jedzenia mięsa, bez wykluczenia ryb oraz owoców morza.

Co znajdziesz w tej diecie:
WarzywaOwoceJajaNabiałRyby
zdjęcie diety

Ketogeniczna

Dieta ketogeniczna jest przeznaczona dla osób które w dużym stopniu chcą ograniczyć spożywanie węglowodanów.

Co znajdziesz w tej diecie:
OwoceWarzywaMięsoRybyNabiałJaja
zdjęcie diety

SIRT

Dieta oparta na III fazach polegających na restrykcji kalorycznej i zmianie posiłków stałych na posiłki płynne.

Co znajdziesz w tej diecie:
WarzywaOwoceMięsoNabiał