Wpisujesz wagę i wzrost, klikasz „oblicz” – i w kilka sekund dowiadujesz się, czy jesteś „w normie”. Prosto? Bardzo. Ale czy trafnie? Niekoniecznie. Coraz więcej naukowców, lekarzy i towarzystw medycznych uznaje, że BMI nie zawsze ma sens. W 2023 roku Amerykańskie Towarzystwo Medyczne (AMA) oficjalnie uznało, że BMI nie powinno być stosowane jako samodzielne kryterium oceny zdrowia. Z kolei w 2025 roku międzynarodowa komisja ekspertów zaproponowała na łamach „The Lancet Diabetes & Endocrinology” nową definicję otyłości, w której BMI przestaje być głównym kryterium diagnozy.

Czy to znaczy, że wskaźnik BMI nie ma sensu? Nie do końca – ale ma znacznie więcej ograniczeń, niż sugeruje jego popularność. W tym artykule nie powtarzamy tabeli norm ani wzoru (znajdziesz je w naszym kalkulatorze BMI i w artykule o normach BMI dla wieku). Skupiamy się na tym, kiedy i dlaczego BMI może Cię zmylić – i co na ten temat mówią badania.

Najważniejsze wnioski w skrócie

• BMI dobrze sprawdza się w badaniach populacyjnych, ale słabo w ocenie pojedynczej osoby.
• Według metaanalizy obejmującej ponad 30 tys. osób BMI ≥ 30 nie wykrywa otyłości u mniej więcej połowy osób, które faktycznie mają nadmiar tkanki tłuszczowej.
• W amerykańskich danych NHANES około 30% osób z „prawidłowym” BMI miało niekorzystne parametry kardiometaboliczne, a prawie połowa osób z „nadwagą” – parametry prawidłowe.
• BMI szczególnie myli u: osób wysportowanych, seniorów, osób niskich i bardzo wysokich, osób z różnych grup etnicznych, osób z tzw. otyłością przy prawidłowej masie ciała oraz osób w trakcie redukcji połączonej z treningiem.
• Nowa definicja otyłości (Lancet Commission, 2025) zaleca potwierdzanie nadmiaru tkanki tłuszczowej obwodem talii, wskaźnikiem talia-wzrost lub bezpośrednim pomiarem składu ciała i odróżnia otyłość „przedkliniczną” od „klinicznej”.
• Najprostszy dodatkowy test, który możesz zrobić w domu: obwód talii powinien być mniejszy niż połowa wzrostu.

Skąd wziął się problem? BMI nigdy nie miał diagnozować pojedynczych osób

Wskaźnik masy ciała powstał jako narzędzie statystyczne do opisywania populacji – a nie do oceny zdrowia konkretnego człowieka. Kiedy Ancel Keys w 1972 roku spopularyzował go w medycynie, sam podkreślał, że nadaje się on przede wszystkim do porównań między grupami, a nie do indywidualnej diagnozy.

To kluczowe rozróżnienie. Jeśli zbadamy 100 tysięcy osób, średnio wyższe BMI rzeczywiście oznacza więcej tkanki tłuszczowej i wyższe ryzyko chorób. Pojedyncze błędy się „uśredniają”. Ale gdy patrzymy na jedną osobę, te same błędy przestają być statystycznym szumem – stają się Twoim wynikiem.

BMI ma trzy fundamentalne „ślepe punkty”:

1. Nie odróżnia tłuszczu od mięśni, kości i wody – kilogram mięśni waży tyle samo, co kilogram tłuszczu.
2. Nie mówi, gdzie odkłada się tłuszcz – a to, czy jest on zgromadzony na brzuchu (wokół narządów), czy na biodrach, ma ogromne znaczenie dla zdrowia.
3. Opiera się na uproszczonym założeniu matematycznym – podnoszeniu wzrostu do kwadratu, które nie oddaje dobrze proporcji ludzkiego ciała.

Co mówią badania? BMI pod lupą naukowców

Połowa przypadków otyłości pozostaje niewykryta

Jedną z najczęściej cytowanych prac jest metaanaliza Okorodudu i wsp. opublikowana w „International Journal of Obesity” (2010). Autorzy przeanalizowali 32 badania obejmujące niemal 32 tysiące osób, u których porównano BMI z bezpośrednim pomiarem tkanki tłuszczowej (np. DEXA).

Wynik? Próg BMI ≥ 30 miał wysoką swoistość (ok. 90%) – czyli jeśli BMI wskazuje otyłość, zwykle rzeczywiście mamy do czynienia z nadmiarem tłuszczu. Ale jego czułość wynosiła zaledwie ok. 50%. Innymi słowy: BMI przeoczył mniej więcej co drugą osobę z faktycznie nadmierną ilością tkanki tłuszczowej.

Podobne wnioski płyną z analizy Romero-Corral i wsp. (2008) na danych ponad 13 tysięcy dorosłych Amerykanów. Wśród osób, które według pomiaru tkanki tłuszczowej miały otyłość, próg BMI ≥ 30 wychwycił tylko ok. 36% mężczyzn i ok. 49% kobiet.

Miliony osób źle sklasyfikowanych

W 2016 roku zespół Tomiyamy (University of California) przeanalizował dane ponad 40 tysięcy dorosłych z amerykańskiego badania NHANES. Badacze sprawdzali nie tylko BMI, ale też ciśnienie krwi, poziom glukozy, trójglicerydów i cholesterolu HDL, insulinooporność oraz markery stanu zapalnego. Okazało się, że:

• prawie połowa (ok. 47%) osób z „nadwagą” według BMI była zdrowa metabolicznie,
• około 29% osób z otyłością również miało prawidłowe parametry,
• ok. 30% osób z „prawidłowym” BMI miało niekorzystny profil kardiometaboliczny.

Autorzy oszacowali, że w samych Stanach Zjednoczonych ok. 75 milionów dorosłych mogło zostać błędnie zaklasyfikowanych jako zdrowi lub niezdrowi tylko na podstawie BMI.

Ale uwaga: BMI jednak coś mówi o ryzyku zgonu

Byłoby nieuczciwe pominąć drugą stronę medalu. Ogromne badania populacyjne pokazują, że BMI jest powiązany ze śmiertelnością:

• Prospective Studies Collaboration (Lancet, 2009) – analiza danych ok. 900 tysięcy dorosłych wykazała, że powyżej BMI 25 każde kolejne 5 jednostek wiązało się z ok. 30% wyższym ryzykiem zgonu, a przy BMI 40–45 oczekiwana długość życia była krótsza nawet o 8–10 lat.
• Global BMI Mortality Collaboration (Lancet, 2016) – ponad 10 milionów uczestników z czterech kontynentów; wśród osób niepalących i bez chorób przewlekłych najniższe ryzyko zgonu obserwowano przy BMI ok. 20–25.
• Bhaskaran i wsp. (Lancet Diabetes & Endocrinology, 2018) – dane 3,6 miliona dorosłych z Wielkiej Brytanii potwierdziły zależność w kształcie litery „J”: ryzyko rośnie zarówno przy bardzo niskim, jak i przy wysokim BMI.

Wniosek? BMI nie jest bezużyteczny – na poziomie populacji jest prostym, tanim i skutecznym sygnałem ostrzegawczym. Problem pojawia się wtedy, gdy traktujemy go jako ostateczny wyrok dla konkretnej osoby.

„Paradoks otyłości” – gdy statystyka płata figle

W niektórych badaniach, zwłaszcza dotyczących osób z niewydolnością serca, chorobami nerek czy seniorów, osoby z nadwagą żyły dłużej niż osoby z prawidłowym BMI. Zjawisko to nazwano paradoksem otyłości.

Naukowcy wskazują jednak, że w dużej mierze może to być efekt ograniczeń samego BMI i metodologii badań:

• odwrotna przyczynowość – ciężka choroba często powoduje utratę masy ciała, więc „szczupła” grupa zawiera więcej osób już chorych,
• palenie tytoniu – palacze częściej mają niższą masę ciała, a jednocześnie wyższą śmiertelność,
• brak rozróżnienia mięśni i tłuszczu – u seniorów i osób przewlekle chorych wyższe BMI może oznaczać po prostu więcej mięśni i lepsze rezerwy energetyczne.

Paradoks otyłości to dobry przykład, jak jedna liczba może prowadzić do mylnych wniosków, jeśli nie spojrzymy szerzej.

Kiedy BMI może zmylić? 7 najczęstszych sytuacji

1. Osoby aktywne fizycznie i sportowcy

To klasyczny przykład. Zawodnik rugby, kulturysta czy osoba regularnie trenująca siłowo może mieć BMI 28–32, czyli formalnie „nadwagę” lub nawet „otyłość”, przy niskim poziomie tkanki tłuszczowej. Badania prowadzone m.in. wśród sportowców akademickich (Ode i wsp., 2007) pokazały, że BMI często błędnie przypisywał nadwagę osobom o prawidłowym lub niskim otłuszczeniu.

Nie dotyczy to wyłącznie zawodowców. Jeśli od kilku miesięcy regularnie ćwiczysz i dbasz o odpowiednią podaż białka, Twoja waga może stać w miejscu albo nawet rosnąć – mimo że ubywa Ci centymetrów w pasie.

2. „Szczupli, ale otłuszczeni” – otyłość przy prawidłowej masie ciała

Odwrotna sytuacja jest znacznie groźniejsza, bo trudniej ją zauważyć. Normal weight obesity (NWO), czyli otyłość przy prawidłowej masie ciała, oznacza prawidłowe BMI przy wysokim odsetku tkanki tłuszczowej i niskiej masie mięśniowej. W literaturze spotyka się też określenie TOFI (thin outside, fat inside – „szczupły na zewnątrz, otłuszczony w środku”). Opisuje ono osoby z prawidłową sylwetką, ale z nadmiarem tłuszczu trzewnego i tłuszczu w wątrobie.

W badaniu Romero-Corral i wsp. opublikowanym w „European Heart Journal” (2010) kobiety z otyłością przy prawidłowej masie ciała miały ponad dwukrotnie wyższe ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych niż kobiety z prawidłowym BMI i niskim otłuszczeniem. Według przeglądów badań zjawisko to może dotyczyć – w zależności od przyjętej definicji – od kilku do nawet kilkudziesięciu procent osób z prawidłowym BMI.

Kto jest szczególnie narażony? Osoby o siedzącym trybie życia, unikające aktywności fizycznej, a także osoby, które wielokrotnie stosowały restrykcyjne diety. Kto chudnie szybko, bez treningu i bez odpowiedniej ilości białka, ten traci nie tylko tłuszcz, ale też mięśnie.

3. Seniorzy i otyłość sarkopeniczna

Z wiekiem stopniowo tracimy masę mięśniową i kostną, a przybywa nam tkanki tłuszczowej – często przy niezmienionej wadze. Senior może mieć dokładnie takie samo BMI jak 20 lat wcześniej, a jednocześnie zupełnie inny skład ciała.

W skrajnej postaci prowadzi to do otyłości sarkopenicznej – połączenia nadmiaru tkanki tłuszczowej z niską masą i siłą mięśni. W 2022 roku Europejskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (ESPEN) oraz Europejskie Towarzystwo Badań nad Otyłością (EASO) opublikowały wspólne kryteria jej rozpoznawania. Podkreślają one, że do diagnozy potrzebna jest ocena siły mięśni i składu ciała, a nie samo BMI. Otyłość sarkopeniczna wiąże się z większym ryzykiem upadków, niepełnosprawności i utraty samodzielności.

4. Osoby bardzo niskie i bardzo wysokie

To mniej znany, „matematyczny” problem BMI. Wzór dzieli masę ciała przez wzrost podniesiony do kwadratu. Tymczasem ludzkie ciało rośnie w trzech wymiarach, nie w dwóch. W efekcie BMI:

• zawyża wynik u osób wysokich (sprawiając, że wydają się „grubsze”, niż są),
• zaniża wynik u osób niskich (sprawiając, że wydają się „szczuplejsze”).

Matematyk z Uniwersytetu Oksfordzkiego, prof. Nick Trefethen, zaproponował w 2013 roku zmodyfikowany wzór (1,3 × masa / wzrost^2,5), który miałby lepiej oddawać proporcje ciała. Choć nie wszedł on do praktyki klinicznej, dobrze pokazuje, że wykładnik „2” był wyborem praktycznym, a nie biologicznym.

5. Różne pochodzenie etniczne

Te same progi BMI oznaczają różne ryzyko zdrowotne w różnych populacjach. Pokazało to duże badanie na danych ok. 1,5 miliona mieszkańców Anglii (Caleyachetty i wsp., Lancet Diabetes & Endocrinology, 2021). U osób białych dane ryzyko cukrzycy typu 2 występowało przy BMI 30. U osób pochodzenia południowoazjatyckiego to samo ryzyko pojawiało się już przy BMI ok. 23,9, a u osób pochodzenia chińskiego – przy ok. 26,9.

To jeden z powodów, dla których AMA w 2023 roku zwróciła uwagę, że klasyczne progi BMI opracowano głównie na podstawie danych z populacji europejskiego pochodzenia. Dlatego nie powinno się ich bezkrytycznie stosować u wszystkich.

6. Redukcja masy ciała połączona z treningiem

Wyobraź sobie, że przez trzy miesiące zdrowo się odżywiasz i zaczynasz ćwiczyć. Tracisz 4 kg tłuszczu, ale zyskujesz 2 kg mięśni. Waga pokazuje „tylko” 2 kg mniej, BMI spada minimalnie – choć Twój skład ciała, wydolność i zdrowie metaboliczne poprawiły się znacząco.

BMI nie widzi rekompozycji ciała. Jeśli oceniasz efekty diety wyłącznie przez pryzmat wagi i BMI, możesz się niepotrzebnie zniechęcić w momencie, w którym robisz największe postępy.

7. Obrzęki, zatrzymanie wody i stany chorobowe

Masa ciała może się zmieniać z powodów niezwiązanych z tkanką tłuszczową. Przyczyną bywa zatrzymanie wody w organizmie (np. w różnych fazach cyklu miesiączkowego), obrzęki towarzyszące chorobom serca, nerek czy wątroby albo amputacja. W takich sytuacjach BMI może dawać zupełnie fałszywy obraz – w obie strony.

„Zdrowa otyłość” – czy istnieje?

Skoro część osób z wysokim BMI ma prawidłowe wyniki badań, pojawia się pytanie: czy można być „zdrowym z otyłością”? Badacze używają określenia otyłość metabolicznie zdrowa (MHO). Wyniki badań są jednak ostrożne:

• W analizie danych ok. 3,5 miliona Brytyjczyków (Caleyachetty i wsp., JACC, 2017) osoby z „metabolicznie zdrową” otyłością i tak miały wyższe ryzyko choroby wieńcowej i niewydolności serca niż osoby z prawidłową masą ciała bez zaburzeń metabolicznych.
• W amerykańskim badaniu MESA (Mongraw-Chaffin i wsp., 2018) prawie połowa osób z MHO w ciągu kilkunastu lat przeszła do grupy metabolicznie niezdrowej.

Wniosek: BMI może „przestrzelić” u konkretnej osoby, ale to nie znaczy, że wysoki wynik należy ignorować. Należy go sprawdzić – dodatkowymi pomiarami i badaniami.

Nowe podejście: otyłość kliniczna i przedkliniczna (Lancet, 2025)

W styczniu 2025 roku w „The Lancet Diabetes & Endocrinology” ukazał się raport międzynarodowej komisji kilkudziesięciu ekspertów (Rubino i wsp.). Poparło go ponad 70 organizacji medycznych na świecie. To jedna z najważniejszych zmian w myśleniu o otyłości od dekad. Najważniejsze założenia:

1. BMI jest jedynie narzędziem przesiewowym, a nie podstawą diagnozy.
2. Nadmiar tkanki tłuszczowej należy potwierdzić. Wystarczy co najmniej jeden dodatkowy pomiar antropometryczny (obwód talii, stosunek talii do bioder lub talii do wzrostu) albo bezpośredni pomiar składu ciała (np. DEXA). Wyjątek stanowią osoby z bardzo wysokim BMI (powyżej 40), u których nadmiar tłuszczu można założyć.
3. Wprowadzono podział na:
   • otyłość przedkliniczną – nadmiar tkanki tłuszczowej bez obecnych zaburzeń funkcji narządów (stan zwiększonego ryzyka, wymagający profilaktyki),
   • otyłość kliniczną – przewlekłą chorobę, w której nadmiar tkanki tłuszczowej już zaburza funkcjonowanie organizmu lub ogranicza codzienną aktywność. Komisja opisała 18 kryteriów diagnostycznych dla dorosłych, m.in. duszność, niewydolność serca, ból kolan lub bioder z ograniczeniem ruchomości oraz zaburzenia metaboliczne.

To podejście zmienia perspektywę: zamiast pytać „ile ważysz?”, pytamy „jak Twoja tkanka tłuszczowa wpływa na Twoje zdrowie?”.

Czym uzupełnić BMI? Praktyczne alternatywy

Poniżej zebraliśmy wskaźniki, które badacze najczęściej rekomendują jako uzupełnienie BMI. Nie musisz stosować wszystkich – już jeden czy dwa dają znacznie pełniejszy obraz.

Wskaźnik talia-wzrost: test, który zrobisz w 30 sekund

Brytyjski NICE w wytycznych z 2022 roku zalecił, aby u dorosłych z BMI poniżej 35 uzupełniać ocenę o stosunek obwodu talii do wzrostu. Zasada jest prosta i łatwa do zapamiętania: obwód talii powinien być mniejszy niż połowa wzrostu.

• WHtR poniżej 0,5 – brak zwiększonego ryzyka,
• 0,5–0,59 – ryzyko zwiększone,
• 0,6 i więcej – ryzyko wysokie.

Przykład: osoba mierząca 170 cm powinna mieć obwód talii poniżej 85 cm. Metaanaliza Ashwell i wsp. (Obesity Reviews, 2012) wykazała, że WHtR lepiej niż BMI przewiduje ryzyko m.in. cukrzycy, nadciśnienia i chorób sercowo-naczyniowych.

Jak prawidłowo zmierzyć talię? Stań swobodnie, zrób normalny wydech i zmierz obwód w połowie odległości między dolnym żebrem a górnym brzegiem kości biodrowej. Nie wciągaj brzucha i nie zaciskaj mocno taśmy.

RFM – wskaźnik względnej masy tłuszczowej

Wskaźnik RFM zaproponowali w 2018 roku naukowcy z Cedars-Sinai (Woolcott i Bergman, Scientific Reports). Pozwala on oszacować procent tkanki tłuszczowej za pomocą zwykłej taśmy krawieckiej:

• mężczyźni: RFM = 64 − (20 × wzrost / obwód talii)
• kobiety: RFM = 76 − (20 × wzrost / obwód talii)

Wzrost i obwód talii podaj w tych samych jednostkach, np. w cm. W badaniach walidacyjnych RFM trafniej niż BMI identyfikował osoby z nadmiarem tkanki tłuszczowej.

Jak w praktyce ocenić swoje zdrowie? Spojrzenie 360°

Zamiast skupiać się na jednej liczbie, warto patrzeć na kilka elementów jednocześnie:

1. BMI – jako punkt wyjścia i szybkie sito.
2. Obwód talii i WHtR – by ocenić tłuszcz brzuszny.
3. Skład ciała – jeśli masz taką możliwość (np. pomiar u dietetyka).
4. Wyniki badań – glukoza, lipidogram, ciśnienie tętnicze.
5. Sprawność i samopoczucie – czy bez zadyszki wchodzisz na 3. piętro? Jak śpisz? Ile masz energii w ciągu dnia?
6. Nawyki – co i jak regularnie jesz, ile się ruszasz, jak radzisz sobie ze stresem.

Te ostatnie są zresztą tym, na co masz największy wpływ. Regularne, zbilansowane posiłki z odpowiednią ilością białka, warzyw i błonnika pomagają zachować mięśnie, ograniczać tłuszcz trzewny i stabilizować poziom energii – niezależnie od tego, co pokazuje kalkulator. Jeśli trudno Ci pogodzić zdrowe odżywianie z codziennym tempem życia, catering dietetyczny Pomelo może to ułatwić. Wybierasz dietę dopasowaną do swojego celu – od redukcyjnej po Sport Protein dla osób aktywnych – a o bilans kalorii i makroskładników dbają nasi dietetycy.

BMI w liczbach: skala problemu

• Według danych NCD Risk Factor Collaboration (Lancet, 2024) w 2022 roku na świecie ponad miliard osób żyło z otyłością (ok. 880 mln dorosłych i ok. 160 mln dzieci i nastolatków). Od 1990 roku odsetek dorosłych z otyłością na świecie wzrósł ponad dwukrotnie.
• Według raportu WHO dotyczącego Europy (2022) nadwagę lub otyłość ma ok. 59% dorosłych mieszkańców regionu europejskiego.
• W Polsce, według danych GUS z Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia (EHIS 2019), nadwagę lub otyłość miało ponad 50% dorosłych (ok. 57%), a otyłość – mniej więcej co piąta osoba dorosła.
• Wspomniane badanie Tomiyamy i wsp. sugeruje, że co trzecia osoba z „prawidłowym” BMI może mieć zaburzenia metaboliczne, których sam wskaźnik nie pokaże.

Te liczby pokazują, dlaczego BMI wciąż jest potrzebny w zdrowiu publicznym – i dlaczego jednocześnie nie może być jedynym narzędziem w gabinecie.

Czy więc wskaźnik BMI nie ma sensu?

Ma sens – ale ograniczony. Można go porównać do termometru: gorączka mówi, że coś się dzieje, ale nie mówi co. Podobnie BMI może zasygnalizować potencjalny problem, ale nie postawi diagnozy.

BMI jest przydatne, gdy:

• prowadzimy badania i porównujemy duże grupy ludzi,
• potrzebujemy szybkiego, darmowego badania przesiewowego,
• monitorujemy zmiany masy ciała u osób, których skład ciała zmienia się niewiele.

BMI może zmylić, gdy:

• masz dużo mięśni lub regularnie trenujesz,
• jesteś osobą starszą,
• jesteś bardzo niski lub bardzo wysoki,
• pochodzisz z populacji, dla której standardowe progi nie są dopasowane,
• masz prawidłową wagę, ale prowadzisz siedzący tryb życia, a obwód Twojej talii przekracza połowę wzrostu,
• jesteś w trakcie redukcji połączonej z treningiem,
• masz obrzęki lub chorobę wpływającą na gospodarkę wodną.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy BMI jest wiarygodne?

Na poziomie populacji – tak, dobrze koreluje z ryzykiem chorób i śmiertelnością. U pojedynczej osoby jego wiarygodność jest ograniczona: według metaanaliz BMI nie wykrywa nadmiaru tkanki tłuszczowej u około połowy osób, które go mają. Dlatego warto uzupełniać go o obwód talii i wyniki badań.

Mam prawidłowe BMI. Czy to znaczy, że jestem zdrowy?

Niekoniecznie. Około 30% osób z prawidłowym BMI ma niekorzystne parametry metaboliczne. Jeśli prowadzisz siedzący tryb życia, a Twój obwód talii przekracza połowę wzrostu, warto wykonać podstawowe badania krwi i zmierzyć ciśnienie.

Moje BMI wskazuje nadwagę, ale regularnie trenuję. Czy mam się martwić?

Jeśli Twój obwód talii jest mniejszy niż połowa wzrostu, a wyniki badań są prawidłowe, wysokie BMI najpewniej wynika z dużej masy mięśniowej. Ostateczną odpowiedź da pomiar składu ciała.

Co to jest otyłość przy prawidłowej masie ciała (normal weight obesity)?

To stan, w którym BMI mieści się w normie, ale odsetek tkanki tłuszczowej jest wysoki, a masa mięśniowa niska. Badania wiążą go z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i zaburzeń metabolicznych.

Czym zastąpić BMI?

Najprostszą i dobrze przebadaną alternatywą jest wskaźnik talia-wzrost (WHtR). Wartość poniżej 0,5 oznacza brak zwiększonego ryzyka. Dokładniejsze metody to pomiar składu ciała (np. DEXA) oraz wskaźniki takie jak RFM czy BRI. Najlepiej jednak nie zastępować BMI, lecz go uzupełniać.

Czy lekarze nadal używają BMI?

Tak, ale coraz częściej jako narzędzia przesiewowego. W 2025 roku komisja ekspertów „The Lancet Diabetes & Endocrinology” zaproponowała nową definicję otyłości. Zaleca ona potwierdzenie nadmiaru tkanki tłuszczowej dodatkowym pomiarem oraz ocenę, czy wpływa on na funkcjonowanie organizmu.

Co to jest otyłość kliniczna?

To nowy termin opisujący otyłość jako przewlekłą chorobę, w której nadmiar tkanki tłuszczowej już zaburza pracę narządów lub ogranicza codzienną aktywność (np. duszność, ból stawów, zaburzenia metaboliczne). Odróżnia się ją od otyłości przedklinicznej, w której ryzyko jest podwyższone, ale funkcje organizmu pozostają niezaburzone.

Dlaczego BMI wychodzi wyższe u wysokich osób?

Wzór BMI dzieli masę przez wzrost podniesiony do kwadratu, podczas gdy ciało rośnie w trzech wymiarach. W efekcie u osób wysokich BMI bywa zawyżone, a u niskich – zaniżone.

Czy w trakcie odchudzania warto kontrolować BMI?

Tak, ale BMI nie powinno być jedynym kryterium. Podczas redukcji połączonej z treningiem możesz tracić tłuszcz i budować mięśnie, a BMI zmieni się niewiele. Lepiej równolegle mierzyć obwód talii oraz obserwować dopasowanie ubrań, sprawność i samopoczucie.

Podsumowanie

Hasło „BMI nie ma sensu” jest chwytliwe, ale nie do końca prawdziwe. BMI to użyteczne narzędzie statystyczne i dobre pierwsze sito. Jednak u konkretnej osoby potrafi poważnie się pomylić: zawyżyć wynik sportowcom, zaniżyć go osobom z nadmiarem tłuszczu brzusznego, przeoczyć utratę mięśni u seniorów albo nie docenić ryzyka w niektórych grupach etnicznych.

Najnowsze stanowiska naukowe idą w jednym kierunku: BMI powinno być początkiem rozmowy o zdrowiu, a nie jej końcem. Weź taśmę krawiecką, sprawdź, czy Twoja talia jest mniejsza niż połowa wzrostu, rób regularne badania – i skup się na tym, co naprawdę buduje zdrowie: dobrze zbilansowanym jedzeniu, ruchu i odpoczynku.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani dietetykiem.

Bibliografia

1. Okorodudu D.O., Jumean M.F., Montori V.M. i wsp. Diagnostic performance of body mass index to identify obesity as defined by body adiposity: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Obesity, 2010; 34(5): 791–799.
2. Romero-Corral A., Somers V.K., Sierra-Johnson J. i wsp. Accuracy of body mass index in diagnosing obesity in the adult general population. International Journal of Obesity, 2008; 32(6): 959–966.
3. Romero-Corral A., Somers V.K., Sierra-Johnson J. i wsp. Normal weight obesity: a risk factor for cardiometabolic dysregulation and cardiovascular mortality. European Heart Journal, 2010; 31(6): 737–746.
4. Tomiyama A.J., Hunger J.M., Nguyen-Cuu J., Wells C. Misclassification of cardiometabolic health when using body mass index categories in NHANES 2005–2012. International Journal of Obesity, 2016; 40(5): 883–886.
5. Prospective Studies Collaboration. Body-mass index and cause-specific mortality in 900 000 adults: collaborative analyses of 57 prospective studies. The Lancet, 2009; 373(9669): 1083–1096.
6. Global BMI Mortality Collaboration. Body-mass index and all-cause mortality: individual-participant-data meta-analysis of 239 prospective studies in four continents. The Lancet, 2016; 388(10046): 776–786.
7. Bhaskaran K., dos-Santos-Silva I., Leon D.A. i wsp. Association of BMI with overall and cause-specific mortality: a population-based cohort study of 3·6 million adults in the UK. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2018; 6(12): 944–953.
8. Caleyachetty R., Barber T.M., Mohammed N.I. i wsp. Ethnicity-specific BMI cutoffs for obesity based on type 2 diabetes risk in England: a population-based cohort study. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2021; 9(7): 419–426.
9. Caleyachetty R., Thomas G.N., Toulis K.A. i wsp. Metabolically healthy obese and incident cardiovascular disease events among 3.5 million men and women. Journal of the American College of Cardiology, 2017; 70(12): 1429–1437.
10. Mongraw-Chaffin M., Foster M.C., Anderson C.A.M. i wsp. Metabolically healthy obesity, transition to metabolic syndrome, and cardiovascular risk. Journal of the American College of Cardiology, 2018; 71(17): 1857–1865.
11. Rubino F., Cummings D.E., Eckel R.H. i wsp. Definition and diagnostic criteria of clinical obesity. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2025; 13(3): 221–262.
12. American Medical Association. AMA adopts new policy clarifying role of BMI as a measure in medicine. Komunikat, czerwiec 2023.
13. Donini L.M., Busetto L., Bischoff S.C. i wsp. Definition and diagnostic criteria for sarcopenic obesity: ESPEN and EASO consensus statement. Clinical Nutrition, 2022; 41(4): 990–1000.
14. Ode J.J., Pivarnik J.M., Reeves M.J., Knous J.L. Body mass index as a predictor of percent fat in college athletes and nonathletes. Medicine & Science in Sports & Exercise, 2007; 39(3): 403–409.
15. Ashwell M., Gunn P., Gibson S. Waist-to-height ratio is a better screening tool than waist circumference and BMI for adult cardiometabolic risk factors: systematic review and meta-analysis. Obesity Reviews, 2012; 13(3): 275–286.
16. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Obesity: identification, assessment and management (CG189) – aktualizacja dotycząca wskaźnika talia-wzrost. 2022.
17. Woolcott O.O., Bergman R.N. Relative fat mass (RFM) as a new estimator of whole-body fat percentage – a cross-sectional study in American adult individuals. Scientific Reports, 2018; 8: 10980.
18. Thomas D.M., Bredlau C., Bosy-Westphal A. i wsp. Relationships between body roundness with body fat and visceral adipose tissue emerging from a new geometrical model. Obesity, 2013; 21(11): 2264–2271.
19. Thomas E.L., Frost G., Taylor-Robinson S.D., Bell J.D. Excess body fat in obese and normal-weight subjects. Nutrition Research Reviews, 2012; 25(1): 150–161.
20. NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Worldwide trends in underweight and obesity from 1990 to 2022: a pooled analysis of 3663 population-representative studies with 222 million children, adolescents, and adults. The Lancet, 2024; 403(10431): 1027–1050.
21. World Health Organization. WHO European Regional Obesity Report 2022. Kopenhaga: WHO Regional Office for Europe, 2022.
22. Główny Urząd Statystyczny. Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r. (Europejskie Ankietowe Badanie Zdrowia – EHIS). Warszawa: GUS, 2021.
23. Keys A., Fidanza F., Karvonen M.J. i wsp. Indices of relative weight and obesity. Journal of Chronic Diseases, 1972; 25(6): 329–343.